Sürrealizm de neymiş?

620f287a8cb53bc3e3ca5edb52f7278e
Between the Holes in the Memory, Dominique Appia

Sanırım 5-6 yaşlarındaydım. Bir döviz bürosundaydık. Annemler Mark alıyor ya da bozuyordu (Mark nedir demeyin!), ben de onları bekliyordum. Duvarda bu resim vardı. Hipnotize olmuş gibi dalıp gittiğimi hatırlıyorum.

Yıllar sonra Halep Pasajı’nda büyük posterlerin olduğu bir yığını kurcalarken bu resime denk geldim yine. Nasıl mutlu olduğumu anlatamam! Öğrencilik yıllarım için ciddi bir parayı bu resmin dandik bir kopyasını çerçeveletmek için vermiştim. Yurda götürdüğümü ve ilk fırsatta da Edirne’ye annemlerin güvenli ellerine teslim ettiğimi hatırlıyorum. Kendi evime çıkana kadar da Edirne’de beni bekledi. Sonra da evimin bir köşesinde hep durdu. Ne zaman baksam rahatlatıyor beni.

Resim sanatı hem üretmekten zevk aldığım (çok amatörüm tabi) hem de bakarak meditasyon yapmış kadar rahatladığım bir sanat benim için. O yüzdendir ki Viyana’yı ve Amsterdam’ı başka türlü severim. Saatlerimi geçirdiğim ve zerre sıkılmadığım müzelerinde dünyanın en mutlu insanıydım. Okumasını da severim sanata dair. Bu yazı da o okumalardan birisiyle ilgili.

Girişi yaptığım Hafızanın Boşluklarında isimli tablo, İsviçreli ressam Dominique Appia’ya ait. Kendisi sürrealist bir ressam. Peki nedir bu sürrealizm?

20. Yüzyılın anlaşılması en zor sanat hareketi. Düşüncenin somut işleyişini resmetmeye çalışan bir grup sanatçının dahil olduğu akım diyebilirim. Sanatçılar kendilerini otomatistler ve veristikler olarak ikiye ayırmışlar. Bilinç dışı ve bilinç arasındaki ilişkiye Jung’un getirdiği yoruma sadık kalanlar: Otomatistler. Onların aksine, rüyaların yorumlanmasına dayanan Freud’cu bir bilinçaltı okumasına öne çıkaranlar ise Veristik sürrealistler olarak geçiyor.

Tanımlamalarda ve aşağıdaki örneklerde, İş Bankası Kültür Yayınları’ndan çıkan Sürrealistler kitabından yararlandım ki sürrealizmi merak edenler ve sanata meraklı okurlar için harika bir kaynak. 20 sürrealist eseri ayrıntılı bir şekilde okuyucuya aktarıyor. İçlerinden beni en çok etkileyen 3 tanesini sizlerle paylaşıyorum. Pinterest’e de bir pano oluşturdum, meraklısı için linki: https://pin.it/6gFc2z1

d3c1c9d3cc7b61d893a5344e99dad54c

Gizli Oyuncu, Rene Magritte

Belçikalı sürrealist ressam Rene Magritte, akımın en tanınan isimlerinden. Sanatçı eserlerine şifre gibi isimler koymakla tanınıyor. Gerçeklik ve düşlem arasındaki sınırları resmetmeye çalışan Magritte, “Gördüğümüz her şey bir başka şeyi gizler. Biz de gördüğümüzün üzerinden gizli olana ulaşmaya çalışırız.” diyerek “gizli şeylere olan saplantısını” ifade etmiş. Gizli Oyuncu tablosunun sağındaki küçük gardıropta hapsedilmiş, ağzı kapalı kadın figürü dikkat çekmektedir. “Bağımlılık” sürrealistlerin değindiği konulardan ve Marki de Sade’ye duydukları ilgi de bunun ifadesidir. Bu figür, sado-mazo bir gönderme olarak yorumlanır. Rüyaların karmaşasına ve sürrealistlerin, bilinç dışının temelinde erotik arzu yattığına yönelik kanaatlerine göndermedir.

15ac5fbbc3bd2930af2eb6c3936199d0

Karanlık Figür, Federico Castellon

İspanya doğumlu ressam Federico Castellon, “Sürrealist olduğum aklıma bile gelmemişken  bana sürrealist dediler.” demiştir. Ancak akımın sembolizm ve yüksek duygu öğelerinden etkilenmiştir. Karanlık Figür tablosu da mana yüklü rüya sahnelerine bir yönelişi ifade eder. Asıl ilham kaynağı olan edebiyattır, özellikle de Edgar Allan Poe’nun anlattığı yalnız ve lanetli karakterlerden etkilendiğini ifade etmiştir. Bu tablodaki karanlık figür de, Poe’nun meşhur Düşler Diyarı şiirinde görülen hasta meleklere veya kefenlenmiş şekillere benzetilebilir.

34af58c1deb26d9c35e7df62283101b9

Şafak Sökerken, Paul Delvaux

Paul Delvaux, hiçbir zaman resmi üyeleri olmasa da kariyeri boyunca Belçika’daki sürrealist akımla birlikte hareket etti. Erotik biçimde soyulmuş nü kadın figürlerinin esrarengiz manzaralar içine yerleştirilmesi ressamın imzası gibidir. Şafak Sökerken tablosu da bunun ilk örneklerindendir. Tablolarında erkeklere pek yer vermez, verdiğinde de geri planda bırakır. Birbiriyle bağdaşmayan uyumsuz objeleri ve figürleri, acayip dekorlar içinde resmetmesi ile Rene Magritte gibi hayal gücünün ürünü rüya sahneleri yaratmıştır. Bu tablodaki uzaklarda yer alan erkek figürünün koyu renk bir melon şapka takmış olması da Magritte’e bir ithaf olarak yorumlanmıştır.

Sevgiler.

Sürrealizm de neymiş?’ için 2 yanıt

Fikrini Paylaş!

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s